De Vergulde Swaen
Historische Vereniging Zwijndrecht organiseert
Afscheidsexpositie Lucien den Arend
internationaal beeldhouwer en schilder
Oudheidkamer "De Vergulde Swaen" Rotterdamseweg 53 - 55
tel. (078) 612 5681
Lucien den Arend (15/12/1943 Dordrecht) staat op het punt
Nederland te verlaten. Wanneer hij in Finland is aangeland, is dit het
derde land waar hij zal wonen. Deze tentoonstelling is het laatste tribuut
wat zijn vaderland deze veelzijdige en internationaal gewaardeerde
kunstenaar hem biedt.
Lucien den Arend wordt in de bezettingsjaren te Dordrecht
geboren. Wanneer hij negen jaar is, emigreert de familie Den Arend (vader,
moeder, Lucien) naar het zuiden van Californië, zonder echter te
naturaliseren tot Amerikaans staatsburgers. Lucien doorloopt in Los
Angeles de lagere en middelbare school en de universiteit van Long Beach.
In 1962 keert de familie terug naar Nederland, waar vader Den Arend aan
het Veerplein in Zwijndrecht, in het pand waar tot die tijd Clement
Bezemer woonde en werkte, later Gallery den Arend opricht. In 1963 gaat
Lucien terug naar Long Beach om aan de California State University
keramiek en Russisch te studeren. De studie keramiek betreft keramische
vorming in alle facetten, van vormgeving tot en met materialenkennis. Eind
’65 keert hij huiswaarts, mede door de deelname van de Verenigde Staten
aan de Vietnam-oorlog, waarvoor ook Lucien de oproep krijgt zich te melden
bij defensie.
Lucien concludeert na zijn leven in Amerika dat men in
Nederland kleinschalig leeft, met name op het sociale vlak. In 1966
studeert hij aan de Tilburgse kunstacademie verder om een akte te behalen
in het kunstonderwijs. Het technische aspect van deze opleiding was van
een bijzonder hoog niveau, stelt hij later zelf. In 1967 maakt hij zijn
eerste werk dat bestaat uit verschillende onderdelen welke zo berekend
zijn dat alle proporties hetzelfde volume hebben. In 1968 maakt hij zijn
eerste grote bronzen werk waarvan één nog steeds op het Raadhuisplein
staat ("discoid form III").
Ondertussen schildert hij tussen 1966 en 1969 diverse
olieverfdoeken en aquarellen, voornamelijk met Zwijndrecht of omgeving als
onderwerp. In 1970 haalt hij zijn diploma beeldhouwen aan de Rotterdamse
Kunst Academie. In hetzelfde jaar start hij met lesgeven aan het
Develsteincollege als leraar handenarbeid en tekenen, welk werk hij twee
jaar doet. Ook in ’69 ontvangt hij zijn eerste opdracht voor een
omgevingskunstwerk, een patio met fontein voor de Dordtse Sociale
Werkplaats.
"Renversé en dehors", cunifer – 94x66x90 cm – 1976. Uitgekozen
door koningin Beatrix voor de door haar samengestelde expositie in het
Stedelijk Museum, Amsterdam in 2000
Deze tentoonstelling is officieel geopend door Lucien
den Arend op vrijdag 28 maart 2003 en loopt tot 25
mei 2003.
"De Vergulde Swaen" is geopend elke woensdag en
zaterdag van 10.00 tot 16.00 en ’s zondagmiddags
van 13.00 tot 16.00 uur. MJAD
In 1970 wordt hij vereerd met de Drempelprijs van de
Rotterdamse Kunststichting.
In 1977 wordt hij benoemd tot docent beeldhouwen
aan de Rietveld Academie in Amsterdam. Deze functie
vervult hij twee jaar. Ook geeft hij een jaar les aan
de Koninklijke Academie te Den Haag in 1981.
Inmiddels heeft hij al diverse (internationale)
tentoonstellingen
en samenwerkingen met andere kunstenaars
op zijn naam staan.
Hij wordt in 1979 voor de eerste keer secretaris van
de Nederlandse Kring van Beeldhouwers (vijf jaar) en
in 1992 opnieuw. Vanaf 1984 is hij twee jaar voorzitter
daarvan.
Lucien is de initiator en stuwende kracht achter de
realisatie van het Beeldenpark langs de Oude Maas
en in het Noordpark, welke op 5 juni 1996 wordt
geopend door koningin Beatrix. Het park oogst ook in
het buitenland veel waardering.
Een hoogtepunt ligt wel in het feit dat koningin Beatrix
werk van hem selecteert voor de tentoonstelling in het
Stedelijk Museum in Amsterdam in 2000. Lucien den Arend’s huidige atelier
is door hem zelf ontworpen in de jaren zeventig en vond zijn voltooiing
in 1982.
Pietermankerk, olieverf 1969
Finland
In Finland is Lucien den Arend geen onbekende
persoonlijkheid. In 1987 bezocht hij dat land
voor het eerst, en plaatste in 1990 zijn roestvrijstalen
kunstwerk "Opening the Arctic Circle" in
Kemijärvi", in Lapland. In hetzelfde jaar maakte
hij er een fotoregistratie van een met licht getekende
constructie: "aurora borealis" op de Pyhä
Tunturi een oerberg.
In 1994 werd hij gevraagd een ontwerp te
maken voor een park aan de Suvantoranta in
Kajaani, en in 1999 gaf de gemeente Vaasa
hem opdracht voor een monumentaal stalen
sculptuur aan een baai in het centrum.
Niet alleen
bracht hij naar Finland, hij haalde er
ook: zijn tweede vrouw is een Finse. Hij trouwde
er in 1992. Spoedig echter zal ook die trofee
terugkeren naar Finland, en met haar een kunstenaar
die in het buitenland meer waardering
ontvangt dan in zijn eigen land. Finland gaat er
op vooruit.
"Het middel is
de boodschap"
Lucien den Arend legt zichzelf
geen beperkingen op qua materiaal
en techniek. Het gaat hem
om de boodschap die via de
meetkundige constructie en
ordening te realiseren is. Soms
resulteert zijn werk in verplaatsbare
objecten - maar ook ontstaan
zo omgevingen in het stedelijke
of landschappelijke
milieu.
Hij werkt voornamelijk in opdracht
van plaatselijke en landelijke
overheden. Zo creëert hij
nieuwe situaties waarin de mens
betrokken wordt. Het gebied
waarbinnen hij opereert ligt tussen
het construeren van een concreet
object en het in zijn geheel
veranderen of bouwen van de
stedelijke of natuurlijke omgeving.
Schaal is voor hem van essentieel
belang. Het beeld verhoudt zich
tot de menselijke maat en vice
versa. Daar waar andere beeldende
kunstenaars een boodschap
door middel van de
inhoud van hun werk overbrengen,
betrekt hij de beschouwer/
betreder van het werk in
een spel van lijnen vlakken en
materialen.
De betekenis van zijn werk wordt
ontleend aan het spel.
Materialen betrekt hij uit zijn
omgeving. het kan metaal, steen,
water, aarde of planten betreffen;
zolang hij er controle op kan blijven
uitoefenen. Bomen groeien
en water beweegt zolang het
maar gebeurt binnen het door
hem bedachte raamwerk.
Sommige werken completeren
hun omgeving, andere vormen
een nieuwe omgeving in zichzelf.
In sommige gevallen, zoals zijn
Zwijndrechtse atelier, zijn de evidente
functionele eisen een nieuwe
uitdaging voor hem.
Zijn werken bevinden zich voornamelijk
in publieke en in privé
collecties zowel in binnen- als in
het buitenland.
De Provincie Zuid-Holland was opdrachtgever voor de brug
over de Dirkslandse vaart S47,
welke rondweg loopt langs Middelharnis, Sommelsdijk en
Dirksland. De brug symboliseert
hoe door middel van kunst een weg ingepast kan worden in
het landschap. De brug is één
van de belangrijkste elementen in dit project. Ontworpen
en gerealiseerd 1984/1989.
"Perpendicular planes" op
het Marconiplein te
Rotterdam. Lucien den
Arend’s grootste betonnen
sculptuur is ter plaatse
geconstrueerd in 1986.
Deze zeven-en-een-halve
meter grote platen staan op
de hoek van de
Mathenesserweg en
Schiedamseweg. Drie platen
van gewapend beton
met een gewicht van
28.000 kilo elk werden
voor de montage in één
bekisting op elkaar gestort
om tot dezelfde maat te
komen.
2.2.3.D.2. Dit
kunstwerk symboliseert
de
twee ingangen
van het
Zwijndrechts
gemeentehuis
en is geplaatst
na de uitbreiding
in 1985.
Opening the
Arctic Circle"
in Kemijärvi,
in Lapland;
roestvrijstaal,
1990
Gemini Tango, Oranjeplein 1988. Twee in
elkaar gedraaide vormen die samen een symmetrisch
geheel vormen. De titel is tweeledig:
Gemini, naar de vorm van de Gemini Capsule -
Tango, naar het soort beweging dat de twee
segmenten maken, verwijzend naar de muziektent
die voorheen op deze lokatie stond. Gemini
betekent ook Tweeling en in combinatie met
"tango": naar het gezegde "it takes two to
tango".
Het "Walburgproject" in de Volgerlanden te
Zwijndrecht, gerealiseerd
in 1971-1973 (en uitgebreid 2000-2002) was het eerste
landschapskunstproject. Naast nationale kreeg het project ook veel
internationale aandacht, omdat dit Walburgproject een voorloper van
omgevingskunst werd en zo nog steeds wordt gezien. Sinds de
internationale vakliteratuur dit als "precursor of environmental
sculptures" beschreef, hebben kunsthistorici en delegaties uit onder
meer Duitsland, Groot Brittannië, Japan en de Verenigde Staten,
Zwijndrecht bezocht om dit kunstwerk te zien. Verder lag het
Walburgproject samen met enkele andere ten grondslag aan het oprichten
van een stichting voor omgevingskunst in Finland. Het is dus van het
grootste belang dat het Walburgproject – nu Walburg /
Volgerlandenproject - een mijlpaal voor de omgevingskunst – voor de
toekomst gewaarborgd blijft. Onlangs is – met de bouw van de
Volgerlanden – het
kunstwerk uitgebreid. Lucien kreeg indertijd opdracht van het
Zwijndrechtse gemeentebestuur om een sculptuur te maken
voor
de nieuwe wijk Walburg en hij werd vrijgelaten in het
kiezen
van de locatie. Hij koos voor de grenslijn tussen
Zwijndrecht en
Hendrik Ido Ambacht, waar hoogspanningskabels liepen. Bij
mistig weer was het geluid van de elektrische stroom te
horen.
Aan de ene zijde richtte de hoogspanningskabels zich naar
de
zonsondergang en op de langste dag richtte de as van de
sloot
zich op de plek waar de zon opkomt. Nadat de
hoogspanningsmasten
waren verwijderd rond 1990, kon de mast die
onderdeel uitmaakt van het kunstwerk, voor de helft
blijven
staan.
De uitbreiding van het kunstwerk in verband met de bouw
van
de wijk Volgerlanden toont een kruis waarvan één as
evenwijdig
loopt aan de hoogspanningskabels die er eertijds liepen.
Lucien den Arend
heeft zich altijd ingezet
voor het behoud
van oud Zwijndrecht,
maar zag dit
ondanks zijn inspanningen
langzaam
afbrokkelen. Niet
alleen zag hij de hele
Ringdijkbebouwing
verdwijnen, ook de
laatste stukjes historie
aan het Veerplein
decimeerden,
ondanks zijn inspanningen
tot behoud.
bronnen: E.F. v/d Burg, "Lucien den Arend
en de omgevingskunst 66,7 graden noorderbreedte."
(Artikel Intercom Zwijndrecht dec. 1996)
www.denarend.com
